บุญบั้งไฟยโสธร และผีตาโขนด่านซ้าย 2570 จัดเมื่อไหร่ เที่ยวอย่างไร เทศกาลต้นฝนของอีสาน

สองเทศกาลขอฝนของอีสาน ก่อนฤดูทำนา

ปลายฤดูร้อนต่อต้นฤดูฝน เป็นช่วงที่ชาวนาอีสานเตรียมไถนาและรอฝนแรก งานบุญในช่วงนี้จึงผูกกับความหวังเรื่องฝนฟ้าที่ต้องตกตามฤดูกาล บุญบั้งไฟคือบุญเดือนหกในฮีตสิบสอง ประเพณีประจำสิบสองเดือนของชาวอีสาน จัดเพื่อบูชาพญาแถน เทพที่ชาวบ้านเชื่อว่าบันดาลให้ฝนตก ส่วนผีตาโขนเป็นส่วนหนึ่งของงานบุญหลวงที่อำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย ซึ่งตรงกับเดือนเจ็ด และในงานก็มีการจุดบั้งไฟขอฝนเช่นกัน

ทั้งสองงานจัดตามปฏิทินจันทรคติและความเชื่อท้องถิ่น จึงไม่ตรงวันเดิมทุกปี ปี 2570 ทั้งยโสธรและด่านซ้ายยังไม่ได้ประกาศวันจัดงาน บทความนี้จึงบอกช่วงเวลาที่จัดเป็นประจำ พร้อมวันจัดงานของปีที่ผ่านมาเพื่อใช้กะช่วงเวลา

บุญบั้งไฟคืออะไร ตำนานพญาคันคากกับพญาแถน

นิทานพื้นบ้านที่เล่าต่อกันมาคือ พญาคันคากหรือคางคกยักษ์เคยทำศึกกับพญาแถน จนตกลงกันได้ว่าเมื่อมนุษย์จุดบั้งไฟขึ้นฟ้า พญาแถนจะส่งฝนลงมาให้ การจุดบั้งไฟซึ่งทำจากกระบอกไม้ไผ่บรรจุดินปืนในช่วงเดือนหกจึงเหมือนการส่งสัญญาณเตือนฟ้าว่าถึงเวลาทำนาแล้ว

ในหลายหมู่บ้านทั่วภาคอีสานจะจัดบุญบั้งไฟในช่วงเวลาที่ต่างกันไป บางจังหวัดกำหนดช่วงที่อนุญาตให้จุดบั้งไฟไว้ชัดเจน เช่น อุบลราชธานีเคยประกาศให้จุดได้ตั้งแต่ขึ้น 1 ค่ำ ถึงแรม 15 ค่ำ เดือนหก ซึ่งตรงกับราวปลายเมษายนถึงพฤษภาคม และห้ามจุดในเขตการบินโดยเด็ดขาด

นอกจากการจุดบั้งไฟ งานบุญบั้งไฟยังมีขบวนแห่รถบั้งไฟที่ตกแต่งด้วยลวดลายวิจิตร การรำเซิ้งบั้งไฟพร้อมกาพย์เซิ้งที่สนุกครื้นเครง และกองเชียร์ของแต่ละคณะ เป็นงานที่ทั้งศรัทธาและความสนุกอยู่ด้วยกัน

บุญบั้งไฟยโสธร: จัดช่วงไหน แต่ละวันมีอะไร

งานบุญบั้งไฟจังหวัดยโสธรเป็นงานใหญ่ที่สุดและเป็นที่รู้จักที่สุด จัดเป็นประจำทุกปีช่วงเดือนพฤษภาคม ครั้งละ 3 วัน (ศุกร์ถึงอาทิตย์) ปี 2568 จัดวันที่ 16–18 พฤษภาคม และปี 2569 จัดวันที่ 8–10 พฤษภาคม วันจัดงานปี 2570 ทางจังหวัดจะประกาศใกล้วันงาน

จากกำหนดการปีที่ผ่านมา แต่ละวันมีไฮไลต์ต่างกัน ถ้ามีเวลาจำกัดให้เลือกวันตามสิ่งที่อยากดู

• วันแรก (ศุกร์) รถบั้งไฟสวยงามและบั้งไฟโบราณจอดโชว์ตามแนวถนนแจ้งสนิท ตั้งแต่หน้าศาลากลางจังหวัด ช่วงค่ำมีการประกวดกองเชียร์ ประกวดธิดาบั้งไฟโก้ และการแสดงแสงสีเสียง
• วันที่สอง (เสาร์) วันแห่ เช้ามีพิธีรำบวงสรวงศาลหลักเมืองและการประกวดกาพย์เซิ้งบั้งไฟ บ่ายเป็นพิธีเปิดและขบวนแห่บั้งไฟสวยงามกับขบวนรำเซิ้งจากคณะต่าง ๆ ตลอดถนนแจ้งสนิท
• วันที่สาม (อาทิตย์) วันจุดบั้งไฟ เริ่มตั้งแต่เช้าที่สวนสาธารณะพญาแถน มีการจุดบั้งไฟปฐมฤกษ์และบั้งไฟเสี่ยงทาย ตามด้วยการแข่งขันบั้งไฟติดร่มแฟนซีและบั้งไฟขึ้นสูงตลอดทั้งวัน

ผีตาโขน ด่านซ้าย: งานบุญหลวงที่ทุกคนร่วมเป็นผีได้

ผีตาโขนเป็นการละเล่นในงานบุญหลวง หรือบุญพระเวส ของชาวอำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย พิธีหลักจัดที่วัดโพนชัย ตำนานที่เล่ากันมากที่สุดอิงจากพระเวสสันดรชาดก ว่าเมื่อพระเวสสันดรและพระนางมัทรีเสด็จกลับเมือง บรรดาผีป่าแฝงตัวปนกับชาวบ้านตามมาส่ง จึงเรียกกันว่าผีตามคน และเพี้ยนมาเป็นผีตาโขน

หน้ากากผีตาโขนทำจากหวดนึ่งข้าวกับกาบมะพร้าว ต่อจมูกยาวด้วยไม้และทำเขา ระบายสีสดใส ชุดเย็บจากเศษผ้าหลากสี ห้อยกระดิ่งหรือกระพรวนให้มีเสียงเวลาเต้น ผีตาโขนใหญ่มีปีละสองตน ชายหนึ่งหญิงหนึ่ง ส่วนผีตาโขนเล็กคือชาวบ้านและผู้มาเยือนทุกวัยที่สวมหน้ากากเข้าร่วมขบวน การละเล่นผีตาโขนในงานบุญหลวงได้รับการประกาศเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติเมื่อปี 2556 (ค.ศ. 2013)

งานจัดสามวัน วันแรกเป็นพิธีดั้งเดิม เช่น พิธีบวชพราหมณ์ และการอัญเชิญพระอุปคุตจากแม่น้ำหมันขึ้นประดิษฐานที่วัดโพนชัย วันที่สองเป็นไฮไลต์ คือขบวนแห่พระเวสสันดรเข้าเมืองหรือขบวนแห่ผีตาโขน แห่รอบโบสถ์วัดโพนชัย จุดบั้งไฟขอฝน แล้วนำหน้ากากไปทิ้งลงแม่น้ำหมัน ส่วนวันที่สามเป็นการทำบุญฟังเทศน์มหาชาติ ไม่มีการละเล่นผีตาโขน

ผีตาโขน 2570 จัดวันไหน

งานผีตาโขนไม่มีวันตายตัว วันจัดงานในแต่ละปีกำหนดโดยร่างทรงของเมืองด่านซ้ายตามความเชื่อท้องถิ่น ส่วนใหญ่ตกช่วงปลายเดือนมิถุนายนถึงต้นกรกฎาคม ซึ่งเป็นต้นฤดูฝน ปี 2568 จัดวันที่ 28–30 มิถุนายน และปี 2569 จัดวันที่ 20–22 มิถุนายน

สำหรับปี 2570 ต้องรอประกาศของจังหวัดเลยและอำเภอด่านซ้าย เมื่อมีประกาศ งานจะขึ้นในรายการด้านล่างของหน้านี้ ปี 2569 จังหวัดคาดว่ามีผู้มาเที่ยวไม่น้อยกว่าปีก่อนหน้าที่มีกว่า 170,000 คน และตั้งเป้ายกระดับเป็นเทศกาลระดับนานาชาติ แปลว่างานจะคึกคักขึ้นทุกปี

เดินทางจากกรุงเทพฯ: วางแผนอย่างไรให้ทันงาน

ทั้งบุญบั้งไฟยโสธรและผีตาโขนจัดในจังหวัดบ้านเกิดของประเพณีเท่านั้น คนกรุงเทพฯ ที่อยากเห็นของจริงจึงต้องวางแผนเป็นทริปค้างคืน มากกว่าไปเช้าเย็นกลับ

• จองที่พักทันทีที่ประกาศวัน ปี 2569 ที่พักในด่านซ้ายและภูเรือเต็มเกือบหมด ถ้าหาไม่ได้ ลองดูอำเภอใกล้เคียงอย่างเชียงคาน นาแห้ว หรือวังสะพุง
• ไปถึงก่อนวันไฮไลต์หนึ่งวัน วันจุดบั้งไฟที่ยโสธรเริ่มตั้งแต่เช้า ส่วนขบวนผีตาโขนอยู่วันที่สองของงาน การไปถึงตั้งแต่วันแรกช่วยให้ได้เห็นพิธีดั้งเดิมและไม่ต้องรีบ
• ใช้จุดจอดและรถรับส่งของผู้จัด ปี 2569 ด่านซ้ายเตรียมจุดจอดรถ 12 แห่งและรถรับส่งเข้าพื้นที่จัดงาน ช่วยเลี่ยงรถติดในตัวอำเภอ
• เช็กประกาศของจังหวัดก่อนออกเดินทาง กำหนดการอาจปรับตามสภาพอากาศ และงานทั้งสองมักประกาศรายละเอียดผ่านสำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดและการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทยในพื้นที่

มารยาทและความปลอดภัยในงานบุญ

แม้บรรยากาศจะสนุก แต่ทั้งสองงานคือพิธีทางศาสนาและความเชื่อของชุมชน การวางตัวให้เหมาะสมจะทำให้ทั้งเจ้าบ้านและแขกสบายใจ

• ในพิธีที่วัดและช่วงทำบุญ แต่งกายสุภาพ ถอดรองเท้าก่อนเข้าโบสถ์ และไม่ส่งเสียงดังขณะพระสวด
• ขอก่อนถ่ายรูปผู้ร่วมพิธีในระยะใกล้ และไม่ไปยืนขวางขบวนแห่
• ในงานผีตาโขน อาจเห็นสัญลักษณ์เพศชายที่แกะจากไม้ ชาวบ้านถือเป็นสัญลักษณ์ของความอุดมสมบูรณ์ตามความเชื่อเรื่องขอฝน ไม่ใช่เรื่องหยาบคาย
• ดูการจุดบั้งไฟจากจุดที่ผู้จัดกำหนดเท่านั้น บั้งไฟที่ขึ้นไม่สมบูรณ์อาจตกนอกแนวได้ บางจังหวัดกำหนดระยะห่างไว้ชัดเจน เช่น อุบลราชธานีเคยกำหนดให้ฐานจุดบั้งไฟอยู่ห่างจากจุดที่มีคนราว 100 เมตร
• การเล่นพนันบั้งไฟผิดกฎหมายและมีโทษทางอาญา ช่วยกันรักษาให้งานเป็นงานบุญจริง ๆ